राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाको बिजोग , सुरु नै भएनन्, कतिको लागत दोब्बर पुग्यो

काठमाडौँ , खोज मिडिया १२ भदौ । सरकारको उच्च प्राथमिकतामा रहेका राष्ट्रिय गौरवका आयोजना सम्पन्न हुन अझै दशकौँ लाग्ने देखिएको छ । सरकारले निर्माणको घोषणा गरेको दशकौँ बितिसक्दा राष्ट्रिय गौरवको सूचीमा परेका आयोजनाको भौतिक प्रगति हेर्दा सम्पन्न हुन अर्को दशकभन्दा बढी लाग्ने देखिएको हो ।

सरकारले आर्थिक वर्ष २०६८/६९ मा १७ वटा आयोजनालाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर राष्ट्रिय गौरवको आयोजनाको सूचीमा राखेर काम अगाडी बढाएको थियो । ती आयोजनाहरूले उच्च प्राथमिकतामा राखेर समयमै सक्ने गरी तामझाम गरे पनि अहिलेसम्म एकाध आयोजनाबाहेक निर्माण सम्पन्नको नजिकसम्म पनि पुग्न सकेका छैनन् ।

हालसम्म सरकारले राष्ट्रिय गौरवका आयोजना घोषणा गरेको आयोजनाको सङ्ख्या २४ पुगेका छन् । जसमध्ये अहिलेसम्म मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको मात्रै निर्माण सम्पन्न भएको छ । तर, निर्माण सकिए लगत्तै मेलम्चीमा आएको लेदोसहितको बाढीले फेरी यो आयोजना पनि अनिश्चित बनेको छ ।

यसबाहेक, हाल माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना निर्माण करिब–करिब सम्पन्नको चरणमा पुगेको छ । यस्तै, गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको ९१ प्रतिशत काम सकिएको छ । यी, तीन वटा बाहेक अन्य २१ आयोजना निर्माणको घोषणा भएको एक दशकसम्म निर्माण सम्पन्नताको नजिकसम्म पुगेका छैनन् ।

यस्तै, पशुपति क्षेत्र विकास कोषको प्रगति ८६ र लुम्बिनी विकास कोषको प्रगति ८५ तथा पोखरा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको काम ६२ प्रतिशत सकिएको छ । पश्चिम सेती जलविद्युत आयोजना र प्रसारण लाइन निर्माण आयोजनाको काम त शून्य प्रतिशतभन्दा माथि उठ्नै सकेको छैन ।

महालेखा परीक्षकको कार्यालयको ५८औँ प्रतिवेदनले सरकारले घोषणा गरेका राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाको प्रगति बेहाल रहेको देखाएको हो । प्रतिवेदनले हालसम्म जम्मा तीन वटा आयोजनाको कार्यप्रगति ९० प्रतिशत वा त्योभन्दा बढी रहेको देखाएको छ । यी, बाहेक अन्य कुनै पनि आयोजनाको भौतिक प्रगति ६० प्रतिशतभन्दा माथि उक्लन सकेको छैन ।

राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामा सूचीकृत भएर सरकारको उच्च प्राथमिकतामा परेका ६ वटा आयोजना छन् । काठमाडौँ तराई मधेस द्रुतमार्ग, पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग, कर्णाली करिडोर, कोशी करिडोर, कालिगण्डकी करिडोर र हुलाकी लोकमार्ग छन् ।

१५ वर्षसम्म सक्नुपर्ने पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्गको निर्माण सुरु भएको १३ वर्ष भइसक्दा भौतिक प्रगति ४९ प्रतिशतमा सीमित छ । आयोजनामा १८७९ किलोमिटर सडक र १२९ वटा पुल निर्माण गर्नुपर्नेमा अहिलेसम्म जम्मा ९१४ किलोमिटर सडक र ८४ वटा मात्र पुल मात्र बनेका छन् । ८८ किलोमिटर सडक निर्माण गर्ने गरी आर्थिक वर्ष २०६५/६६ मा कर्णाली करिडोरको निर्माण सुरु भएको थियो । चार अर्ब १० करोडमा २०७१ सालसम्म सक्ने लक्ष्य लिएपनि अहिलेसम्म २० प्रतिशत मात्रै प्रगति भएको छ ।