ऊर्जा, वातावरण र रोजगारी जोड्ने वाचा गर्दै कास्की–२ मा कुशल गुरुङको दिगो राजनीति यात्रा

पोखरा। नेपालमा “उज्यालो” भन्ने शब्द प्राय बिजुलीसँग जोडिन्छ। तर कुशल गुरुङका लागि उज्यालो केवल बत्ती बाल्ने विषय होइन यो नीति, प्रणाली र सोच बदल्ने रूपक हो। वैकल्पिक ऊर्जा क्षेत्रमा डेढ दशकभन्दा लामो अनुभव बटुलेका गुरुङ अब यही उज्यालो राजनीतिमार्फत फैलाउने अभियानमा छन्। उज्यालो नेपाल पार्टीबाट कास्की क्षेत्र नम्बर २ मा प्रतिनिधिसभा सदस्यका उम्मेदवार बनेका उनले ऊर्जा, जलवायु र दिगो विकासलाई संसदको बहसको केन्द्रमा ल्याउने लक्ष्य राखेका छन्।

प्रयोगशालाबाट संसदसम्मको यात्रा
कुशललाई धेरैले “न्यून कार्बन विज्ञ” भनेर चिन्छन्। एशिया र युरोपका विभिन्न देशमा ऊर्जा क्षेत्रमा काम गरेको अनुभवले उनलाई प्रविधि मात्र होइन, नीतिको महत्व पनि सिकायो। यही बुझाइले उनलाई व्यवसायिक र सामाजिक उद्यमतर्फ डोर्‍यायो। उनी विन्डपावर नेपाल प्रालिका संस्थापक प्रमुख कार्यकारी अधिकृत हुन् भने गण्डकी ऊर्जाका सह–संस्थापक तथा निर्देशक पनि। गण्डकी ऊर्जाले पोखरा–३२, गगनगौंडामा जैविक फोहरलाई प्रशोधन गरी संपीडित जैवग्यास र जैविक मल उत्पादन गरिरहेको छ—फोहरलाई समस्या होइन, स्रोतका रूपमा हेर्ने दृष्टिकोणको उदाहरण। ऊर्जा बाहेक कृषिमा पनि उनको चासो उस्तै छ। मुथा एग्रोमार्फत उनले हाइड्रोपोनिक्स प्रविधिमा आधारित भर्टिकल खेती सञ्चालन गर्दै आएका छन्, जसले सीमित जमिनमा उच्च उत्पादन सम्भव हुने देखाएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय पहिचान, स्थानीय प्रतिबद्धता
कुशलको कामले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि ध्यान खिचेको छ। सन् २०२४ मा अमेरिकाको एस्पेन इन्स्टिच्युटले उनलाई Aspen Ideas Festival Fellow का रूपमा छनोट गर्‍यो। यसअघि २०१७ मा उनी Asia Society द्वारा “Asia 21 Young Leader” घोषित भएका थिए। युनिभर्सिटी अफ एडिनबर्ग बिजनेस स्कुलले आफ्नो शताब्दी इतिहासका उत्कृष्ट १०० पूर्वविद्यार्थीमध्ये एकका रूपमा सम्मान गरेको छ। शैक्षिक रूपमा उनले युनिभर्सिटी अफ एडिनबर्गबाट कार्बन व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर तथा त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट वातावरण विज्ञानमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। तर उनी भन्छन्, “अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको सम्भावना देख्छु, तर घर फर्किँदा त्यो सम्भावना नीति र कार्यान्वयनबीच कतै हराएको भेटिन्छ।”

नीतिको ‘राइट प्लेस’ खोज्दै
सरकारी संयन्त्रसँग पनि उनको अनुभव छ। उनी हाल नवीकरणीय ऊर्जा परिसंघ नेपाल का अध्यक्ष हुन्। यसअघि प्रधानमन्त्रीको अध्यक्षतामा रहने वातावरण संरक्षण परिषद्का विज्ञ सदस्य तथा वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रको सञ्चालक समिति सदस्य भएर काम गरिसकेका छन्।

यही अनुभवले उनलाई एउटा निष्कर्षमा पुर्‍यायो—“सही व्यक्ति सही ठाउँमा पुग्दा परिणाम सम्भव हुन्छ।” उदाहरण दिँदै उनी कुलमान घिसिङको कार्यकाल सम्झन्छन्। “ऊर्जामा जस्तो परिवर्तन देखियो, त्यस्तै परिवर्तन शासनका अरू क्षेत्रमा पनि सम्भव छ,” उनको भनाइ छ। कुशलको राजनीतिक एजेन्डा राष्ट्रिय भए पनि केन्द्रमा कास्की छ। उनी पोखरालाई केवल सुन्दर सहर होइन, रणनीतिक आर्थिक र पर्यावरणीय सम्पत्ति मान्छन्। फेवाताललगायत पोखराका तालहरूको संरक्षणलाई उनी स्थानीय मुद्दा मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय दायित्वका रूपमा हेर्छन्। “ताल जोगाउनु भनेको पानी जोगाउनु मात्र होइन, पर्यटन, रोजगारी र नेपालको पहिचान जोगाउनु हो,” उनी भन्छन्। उनका अनुसार पर्यटन, ऊर्जा, वातावरण र रोजगारी अलग–अलग विषय होइनन्—यी एउटै चक्रका पाङ्ग्रा हुन्। “दिगो पर्यटन चाहिन्छ भने स्वच्छ ऊर्जा चाहिन्छ, वातावरण जोगिनुपर्छ, अनि स्थानीयलाई रोजगारी मिल्नुपर्छ,” उनी जोड दिन्छन्।

उम्मेदवारी कि अभियान ?
कुशल आफ्नो उम्मेदवारीलाई व्यक्तिगत राजनीतिक उचाइभन्दा पनि “प्रणाली सुधारको प्रयास” भन्छन्। “मैले ऊर्जामा देखेको उज्यालो अब नीति, अर्थतन्त्र र समाजका सबै तहमा फैलिनुपर्छ,” उनी भन्छन्, “त्यसका लागि संसदभित्र जिम्मेवारीपूर्वक आवाज उठाउन चाहन्छु।”

कास्की–२ मा उनको प्रवेशले चुनावी प्रतिस्पर्धामा नयाँ विमर्श थपेको छ—विकासको परम्परागत भाषणभन्दा फरक, कार्बन, जलवायु, फोहर व्यवस्थापन, हरित रोजगारी जस्ता विषय अब चुनावी एजेन्डामा सुनिन थालेका छन्।
ऊर्जा क्षेत्रमा करिअर बनाएका कुशल गुरुङ अब राजनीतिमा ‘करन्ट’ दिन सक्लान् कि सक्दैनन्, त्यो निर्णय मतदाताको हातमा छ। तर यति भने निश्चित छ उनी चुनावी मैदानमा परम्परागत नाराभन्दा फरक, दिगोपनको नक्सा बोकेर उत्रिएका छन्।