दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिले आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को लागि रु. ५५,७१,८०,५०१ विनियोजन

रामेछाप । रामेछाप जिल्ला दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिकाको आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ का लागि रु ५५,७१,८०,५०१।- गाउँपालिकाको सञ्चित कोषबाट खर्च गर्ने गरी विनियोजन गरिएको छ । गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष खमला थापामगरले गाउँसभामा बजेट प्रस्तुत गरी सार्वजनिक गरेकी हुन् । गाउँपालिकाले कार्यपालिका बैठकवाट पारित निती तथा कार्यक्रम बजेट यहि मितिः २०८२ साल असार १० गते सार्वजनिक गरेको हो ।

बजेट पूर्ण पाठ
आज मिति २०८२ असार १० गतेका दिन नेपालमा ऐतिहासिक गणतन्त्र प्राप्त पश्चात जारी नेपालको संविधान (२०७२) ले व्यवस्था गरेको संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारको रुपमा रहेको दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिका, रामेछापको १७ औं गाउँ सभामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को आय-व्ययको वक्तव्य सार्वजनिक गर्ने कार्यमा उपस्थित सम्पूर्णमा हार्दिक स्वागत तथा अभिवादन व्यक्त गर्न चाहन्छु ।

नेपाल सरकारले लिएको “समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली” को परिकल्पना पूरा गर्नु संघीय सरकार, प्रदेश सरकारको साथ साथै स्थानीय सरकारको दायित्व आफैमा छ। यस परिकल्पना पूरा गर्नका लागि गाउँपालिका हरपल लागि रहने जानकारी गराउन चाहन्छौं। नेपालको वर्तमान संविधानमा भएको व्यवस्था बमोजिम प्रत्येक स्थानीय तह एक अविच्छिन्न उत्तराधिकारवाला स्वशासित र संगठित संस्था हुनेछ भन्ने उल्लेख गरे अनुसार नै यस गाउँपालिकाले पनि आफ्‌ना समग्र विकासका गतिविधि सञ्चालन गरी जनतालाई स्थानीय सरकारको आभाष दिलाउनु आफैंमा जटिल विषय रहेको भएतापनि गाउँपालिकाका समग्र जनप्रतिनिधि र कर्मचारीको अथक प्रयासले चुनावी सभाहरुमा हामीबाट गरिएका प्रतिवद्धता पूरा गर्ने कार्यमा कुनै कसर बाँकी नराख्ने कुरा समेत पुनः स्मरण गराउन चाहन्छु ।

दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिकाले यस क्षेत्रको समग्र विकास निर्माणका कार्यहरु गर्दै लैजान हरेक वर्ष वार्षिक रुपमा योजना तथा कार्यक्रमहरु ठोस रुपमा तयार गरी अगाडि बढ्नु जरुरी छ । जसका लागि सम्पूर्ण जनप्रतिनिधि, कर्मचारी, नागरिक समाज, राजनीतिक दल, विविध संघ-संस्थाहरु, स्थानीय आम नागरिक सबैको गहन सहभागितामा प्रस्तुत बजेट, नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयनमा पूर्ण सफल हुने आशाका साथ चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वार्षिक समिक्षा प्रस्तुत गर्न अनुमति चाहन्छु ।

गाउँपालिकाको समग्र विश्लेषण

सबल पक्ष

दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिका, रामेछापको सबल पक्षहरुको समिक्षा प्रस्तुत गर्दछु ।

१. दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिकाको रहेको मुख्य सडकहरु पूँडिटार-थापागाउँ सडक, बहखोला गुराँसे रजमन्टार, गाल्पा दोरम्बा ओखेनी टोकरपुर, टोकरपुर पासेवन गौश्वाराको केहि भाग, शैलुङ खोला खर्क सडक मेग्रे नागथली सुर्वे सडक गरि करिव २५ कि.मी सडक स्तरोन्नती गर्ने काम भएको छ । चौरिखोला लखनपुर सडकको कालोपत्रे गर्न तयारी अवश्थामा रहेको छ। आगामी दिनमा उक्त कार्यलाई निरन्तरता दिइने छ ।
२. दिगो तथा प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवाको पहुँचको पहिलो चरणका रुपमा रहेको संस्थागत सुत्केरी हुने संख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ । साथै सुत्केरी अबश्थामा आमाको मृत्यु र बच्चाको मृत्यु शुन्य दरमा कायम गर्न सफल भएको छ। साथै गाउँपालिकालाई पुर्ण खोपको सुनिश्चितता कायम गरिएको छ ।
३. स्वास्थ्य सेवाको प्रभावकारिता अभिवृद्धि गर्दै सहज स्वास्थ्य सेवामा नागरिकको पहुँच अभिवृद्धि गर्न स्वास्थ्य संस्थाहरुमा आवश्यक जनशक्ति व्यवस्थापन भएको छ ।
४. गाउँपालिकाबाट वितरण गरिने सम्पूर्ण प्रकारका सामाजिक सुरक्षा भत्ता बैकिङ्ग प्रणालीबाट वितरण गर्ने कार्य गरिएको छ । साथै अपाङ्गता भएका र अशक्त जेष्ठ नागरिकहरुलाई सेवा सुविधा दिनको लागि घरधुरी स्तरमा गई परिचय पत्र वितरणको कार्य भएको छ ।
५. गाउँपालिकाको मूख्य आयस्रोतको सम्भावना रहेको कृषि उत्पादनमा आत्मनिर्भर बनाउनका लागि प्रविधिमैत्री कृषि क्षेत्र तथा कृषि आधुनिकरणलाई टेवा पुर्याउनका लागि कृषकहरुलाई कृषि सामग्रीहरु
वितरण गरिएको छ । चालु आ.ब.मा ७७ थान मिनीटिलर वितरण गरि कृषिमा यान्त्रीकिकरण गरिएको छ साथै तरकारी विउ विजन र बिषादी निःशुल्क वितरण गर्ने कार्य सम्पन्न भएको छ ।
६. लैङ्गिक समानता तथा सामाजिक समावेशिकरण सहितको समानुपातिक र दिगो विकासको मुख्य आधारका रुपमा रहेको सामाजिक विकासतर्फ समाजमा सामाजिक, आर्थिक लगायत निर्णय गर्ने तहमा वञ्चितिकरणमा परेका लक्षित वर्गका लागि विनियोजित बजेट तथा कार्यक्रमअन्तर्गतको सातै वडामा स्थलगत रुपमा अपाङ्गता परिचयपत्र वितरण शिविर, बस्तीस्तरमा स्थानीय सरकारको उपस्थितिको आभाष दिलाउन सफल भएको छ ।
७. शिक्षामा सबैको समता र समानतामूलक सहभागिताका लागि प्रभावकारी शैक्षिक कार्यक्रमहरु सञ्चालन भएको छ ।
८. गाउँपालिका भित्रका विद्यार्थिहरुलाई खेलकुदमा आबद्ध गर्न खेल शिक्षकको व्यवस्था गरि गाउँपालिका भित्र कराते र तेक्वान्दोका खेलाडीहरु तयार भएको छन् ।
९. चालु आ.ब.मा गाउँपालिकामा बाढी तथा पहिरोले ठुलो जनधनजनको क्षती भएको छ । विपद्मा परेका घर तथा व्यक्तिहरुको खोज तथा उद्दार अस्थायी वासस्थान लगायत विपद व्यवस्थापनमा गाउँपालिकाले आवश्यक पहलकदमी लिएको छ ।
१०. विपदका कारणले क्षती भएका संरचनाको लागी कोषको परिचालन गरि क्रमश पुनर्निर्माण गर्ने कामको थालनी भएको छ ।
११. कृषि उत्पादनमा वृद्धि गर्नका लागि मुख्य कृषि भूमिहरुमा केहि सिंचाईको व्यवस्था गरिएको छ ।
१२. आलु, किवी, एभोकार्डो, टिमुर तथा किवि उत्पादन क्षेत्रको पहिचान गरी कृषि पकेट क्षेत्र विकास कार्यक्रम कार्यन्वयनमा ल्याइएको छ ।
१३. पशुपालन व्यवसायलाई प्रवर्धन गर्न गाउँपालिकाबाट व्यवसायिहरुलाई अनुदान प्रदान गरिएको छ ।
१४. प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम प्रभावकारी तवरले कार्यान्वयन गरिएको छ । वैदेशिक रोजगारमा जाने व्यक्ति तथा परिवारलाई सुरक्षित बैदेशिक रोजगार सम्बन्धि सूचना तथा परामर्शका लागी विभिन्न कार्यक्रमहरु सन्चालन गरिएको छ ।
१५. राजश्वका दरहरुलाई फराकिलो बनाई चालु आ.व.मा पनि आन्तरिक आयमा सुधार ल्याउन आवश्यक पहलकदमी भएको छ ।

कमजोर पक्ष

१. विपदले ठुलो जनधनको क्षती भएको र क्षती भएका संरचनाहरु पुन निर्माणको लागी आवश्यक बजेटको अभाव भएकोले सबै संरचनाहरु निर्माण गर्न सकिएको छैन ।
२. आन्तरिक आयस्रोत न्यून भएको कारणले गर्दा ठूला प्रकृतिका विकास निर्माणका कार्यहरु पुरा गर्न सकिएको छैन ।
३. भौगोलिक अवस्थिति लगायतका विविध कारणले गर्दा गाउँपालिकाले अपेक्षित रुपमा राजस्व संकलन गर्न सकिएको छैन ।
४. कृषि तथा पशुपालन क्षेत्रमा युवा जनशक्ति खपत गरी अपेक्षित रुपमा रोजगारी सिर्जना गर्न नसकिएकोले युवा जनशक्तिलाई वैदेशिक रोजगारमा जानबाट रोक्न सकिएको छैन ।
५. संघिय सरकार र प्रदेश सरकारवाट प्राप्त हुने समानीकरण अनुदानहरु कटौती हुँदै जानु ।

वार्षिक नीति, बजेट तथा कार्यक्रम तर्जुमाका लागि अवलम्बन गरिएको पद्धति

यस गाउँपालिकाको वार्षिक, नीति तथा कार्यक्रम तर्जुमाका लागि देहायका पद्धतिहरु अवलम्बन गरिएको छ ।

=>नेपालको संविधानको अनुसूची ८ र ९ मा उल्लिखित स्थानीय तहको एकल तथा साझा अधिकारको सूची,
=>नेपालको संविधानमा उल्लिखित मौलिक हकहरु,
=>नेपालको संविधान भाग ४ अन्तर्गतका राज्यका आर्थिक, सामाजिक विकास, प्राकृक्तिक श्रोतको उपयोग, वातावरण संरक्षण सम्बन्धी नीतिहरु, धारा ५९ को आर्थिक अधिकार, भाग १९ को आर्थिक कार्य प्रणाली,
=>नेपाल सरकारबाट स्वीकृत संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको कार्य विस्तृतीकरणको प्रतिवेदन,
=>संघीय तथा प्रदेश सरकारले अंगिकार गरेको आवधिक योजनाले लिएका नीति तथा प्राथमिकताहरु,
=>संघीय सरकारले अवलम्बन गरेका आर्थिक तथा वितिय नीतिहरु,
=>स्थानीय तहको आवधिक योजनाले तय गरेका प्राथमिकताहरु,
=>नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा जनाएका प्रतिवद्धताहरु,
=>स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐनमा व्यवस्था भएका प्रावधानहरु,
=>विकासका समसामयिक मुद्दाहरु जस्तै सामाजिक संरक्षण, दिगो विकास, जलवायु परिवर्तन विपद व्यवस्थापन, खाद्य तथा पोषण सुरक्षा, लैंगिक सशक्तिकरण तथा समावेशी विकास, बालमैत्री स्थानीय शासन, वातावरणमैत्री स्थानीय शासन, खुला दिसामुक्त तथा पूर्ण सरसफाई, उर्जा सङ्कट लगायतका अन्तर सम्बन्धित विषयहरु,
=>स्थानीय तहले आवश्यक देखेका अन्य विषयहरु ।

आयोजना प्राथमिकीकरणका आधारहरु

यस गाउँपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ का लागि योजना तथा कार्यक्रम छनौट गर्दा तपसिलमा उल्लेखित आधारहरुलाई लिई छनौट तथा प्राथमिकीकरण गरेको छ ।

=>आर्थिक विकासमा प्रत्यक्ष योगदान पुऱ्याउने ।
=>उत्पादनमुलक र छिटो प्रतिफल दिने ।
=>राजश्व परिचालनमा योगदान पुऱ्याउने ।
=>स्थानीय श्रोत साधनमा आधारित भई जनसहभागिता अभिवृद्धि गर्ने ।
=>लैङ्गिक समानता, सामाजिक समावेशिकरणको अभिवृद्धि हुने ।
=>दिगो विकास, वातावरण संरक्षण र विपद् व्यवस्थापनमा योगदान हुने ।
=>समुदायलाई विपद् तथा जलवायु परिवर्तन उत्थानशिल बनाउने ।
=>संविधानले दिशानिर्देश गरेका मौलिक हक र राज्यका निर्देशक सिद्धान्त तथा नीतिहरु बमोजिम स्थानीय आर्थिक विकासमा योगदान पुऱ्याउने ।
=>समाजका सबै वर्ग, क्षेत्र, समुदाय, जातजाति, अल्पसंख्यक, सीमान्तकृत, अशक्त र असहायहरुको सशक्तिकरण गर्न स्थानीय तहलाई विकासको मूलप्रवाहमा ल्याउन उपयोग गर्नुपर्ने ।
=>स्थान विशेषको संस्कृति र पहिचान प्रवर्धन गर्ने ।
=>स्थानीय तहले आवश्यक देखेको अन्य विषयहरु ।

आगामी आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को नीति, बजेट तथा कार्यक्रम

१. आर्थिक विकासतर्फ
यस गाउँपालिकाको पशु सेवा शाखाबाट पशु सेवा सम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालनका लागि विविध कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने गरी रु ३२ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ । जसमा कृषकहरुलाई व्यावसायिक तवरले पशु व्यवसाय सञ्चालन गर्ने तर्फ कृक्षकलाई उत्प्रेरित गर्ने प्रकृक्तिका कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ । कृषि तर्फ अनुदानमा आधारित आधुनिक कृषि औजार उपकरण वितरण, विउ विजन वितरण, हिउदे र वर्षे फलफूल विरुवा वितरण पकेट क्षेत्र विस्तार लगायतका कार्यक्रमका लागि रु ६५ लाख ५४ हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ ।

२. सामाजिक विकासतर्फ
यस गाउँपालिका भित्र रहेका सामुदायिक विद्यालयहरुको शैक्षिक गुणस्तरमा सुधार, सर्वसुलव स्वास्थ्य सेवाको विस्तार, महिला, बालबालिका, जनजाति, दलित, अपाङ्ग, जेष्ट नागरिक, अतिसिमान्तकृत तथा अल्पसंख्याकहरुको क्षमता विकासका विविध गतिविधिहरु सञ्चालन गर्नका लागि संघिय सरकार र प्रदेश सरकारको शसर्त अनुदान बाहेक रु १ करोड ९२ लाख ३९ हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ ।

३. पूर्वाधार विकासतर्फ
गाउँपालिकाको सिमित आन्तरिक श्रोत रहेको र केन्द्र एवं प्रदेश सरकारबाट प्राप्त सिमित स्रोतबाट जनताका असिमित चाहना पूरा गर्नु आफैमा जटिल विषय छ । आम जनताका वस्तीस्तर र वडा भेलाबाट आएका मागहरु क्षमता विकास भन्दा पनि सडक निर्माणमा मात्र सिमित देखिएकोले पूर्वाधार क्षेत्रमा संघिय सरकार र प्रदेश सरकार सशर्त बाहेक करिव ११ करोड ९१ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ ।

४. वन वातावरण तथा विपद व्यवस्थापनतर्फ
भौगोलिक रुपमा विषम भुगोल रहेको र भुक्षयतर्फ विभिन्न समस्याहरु विद्यमान रहेका तथा विपद् कारण आगामी आ.व.मा विपद् व्यवस्थापनको लागी यस विषयगत क्षेत्रमा ६२ लाख बजेट विनियोजन गरिएको छ ।

५. क्षमता विकास, सेवा प्रवाह तथा वित्तिय व्यवस्थापन
गाउपालिकाको कार्यालय र वडा कार्यालयबाट प्रवाह हुने सेवा सुविधाको गुणस्तर नै हाम्रो उपलब्धिका सूचक हुन । सेवा प्रवाहलाई आम नागरिकमैत्री बनाउनका लागि गाउँपालिका र वडा कार्यालयहरुबाट घटना दर्ताका क्रियाकलाप अनलाईन प्रणालीबाट गर्न लगायतका कार्य गर्न न्यायिक समिति समेत गरी चालु खर्च बाहेक रु १४ लाख ७० हजार व्यवस्था गरिएको छ ।

आम उपभोक्ताहरुलाई योजना तथा कार्यक्रम संचालन सम्बन्धी कानुनी जानकारीका अभावमा विगतका वर्षमा सञ्चालित योजनाहरुमा वेरुजु देखिएको सन्र्दभलाई मध्यनजर गरी वडास्तरमा उपभोक्ता समितिहरु गठन भएपश्चात उपभोक्ता समितिहरुलाई अनुशिक्षण गर्ने कार्यलाइ समेत प्राथमिकता दिइएको छ ।

६. उद्योग, पर्यटन र सहकारी विकास
यस गाउँपालिकामा उद्योग, पर्यटन र सहकारी को विकासका लागि १० लाख बजेट विनियोजन गरिएको छ ।

आम नागरिकहरुको सेवा सुविधाका लागि अहोरात्र खटिरहेका छौ तर हामीले गरेका काम कारवाहीको जानकारी पर्याप्त पुऱ्याउन सकिएको छैन । जसलाई न्यूनिकरण गर्नका लागि आगामी वर्ष यस गाउँपालिकाको ऐतिहासिक, साँस्कृतिक, प्राकृतिक र विकासात्मक गतिविधिहरुलाई प्रभावकारी बनाउन सेवाग्राहीहरुको प्रभावकारी संलग्नता गर्ने नीतिगत व्यवस्थालाई जोड दिइएको छ ।

आगामी वर्षका लागि विनियोजन गरेको बजेट सारांश प्रस्तुत गर्दछु । दोरम्बा शैलुङ गाउँपालिका, रामेछापको आगामी वर्षका लागि आय तर्फ संघीय सरकारबाट वित्तिय समानीकरणतर्फ रु ११ करोड ७४ लाख, संघीय सरकार राजश्व बाँडफाँडबाट रु ८ करोड १४ लाख, ११ हजार, संघीय सरकार सशर्त अनुदान पूँजिगत १ करोड ७० लाख, संघीय सरकार सशर्त अनुदान चालु २१ करोड २१ लाख, प्रदेश सरकारबाट प्राप्त वित्तिय समानीकरण अनुदानतर्फ रु १ करोड २२ लाख ५३ हजार, प्रदेश सरकार सशर्त अनुदानतर्फ पूँजिगत रु ५० लाख, प्रदेश सरकार सशर्त अनुदानतर्फ चालु रु १ करोड ३३ लाख २९ हजार प्रदेश सरकारबाट प्राप्त हुने सवारी साधन कर वापत रु ३ करोड ४२ लाख ८७ हजार प्रदेश सरकार समपुरक अनुदान ३ करोड ४ लाख, प्रदेश सरकार बिषेश अनुदान पुँजिगत ६५ लाख, आर्थिक वर्षको अन्त्यको बाँकी रहने २ करोड र आन्तरिक राजस्व वापत रु ७५ लाख हुने अनुमान गरिएको छ ।

विनियोजन तर्फ चालुमा रु ३५ करोड ५३ लाख ४० हजार ५ सय र पूँजिगतमा रु २० करोड १८ लाख ४० हजार रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेकी छु। चालुतर्फ विनियोजित रकममा सेवा प्रवाह, तलव भत्ता लगायतका, शिक्षकको तलब लगायत कार्यालय सञ्चालनकालागि विनियोजन गरिएको छ । पूँजिगत रकममा आर्थिक विकास, सामाजिक पूर्वाधार विकास, वन वातावरण तथा विपद व्यवस्थापन, संस्थागत विकास तथा वित्तिय व्यवस्थापन, वित्तिय जोखिम न्युनीकरण र सुशासनमा न्यायीक समिति समेतमा विनियोजन गरि गाउँपालिकाको गौरवका आयोजना संचालन गर्ने लक्ष्य राखी रकम विनियोजन गरी कुल रकम रु ५५,७१,८०,५०१।-(अक्षरुपी रु. पचपन्न करोड एकहत्तल लाख असी हजार पाँच सय एक रुपैयाँ मात्र) गाउँपालिकाको सञ्चित कोषबाट खर्च गर्ने गरी विनियोजन गरिएको छ ।